Dilemma’s

In de kern draait het basisinkomen om een aantal belangrijke kernwaarden. Vrijheid voor het individu, uitgaan van kracht en talenten van mensen, vertrouwen en eenvoud. We verwachten dat iedereen mee kan doen op de manier die bij hem of haar past en dat dit het welzijn van velen ten goede komt. Experimenten in andere landen toonden al aan; betere gezondheid, meer opleiding, mensen werden ondernemender en de criminaliteit daalde.

Bij al deze ‘hosanna’ horen toch nog wel een paar harde noten of dilemma’s.

  • Krijgen rijken ook een basisinkomen ?

    Laten we beginnen met de harde noot die het makkelijkst te kraken is. Je hoort de vraag regelmatig: “Krijgen rijke mensen dan ook een basisinkomen”. Het eenvoudige antwoord is JA. Het basisinkomen is onvoorwaardelijk en maakt geen onderscheid tussen mensen. Bovendien komt het tarief van de inkomstenbelasting waarschijnlijk tussen de 40% en 50% uit. Dat betekent dat iemand met een hoog inkomen vanzelf meebetaalt aan het eigen basisinkomen. Als je stopt met het basisinkomen boven een bepaald inkomen, dan creëer je op dat punt een abrupte inkomensval. Zeg maar een soort “armoedeval voor rijkeren” Eerste harde noot gekraakt.

  • Kunnen we het wel betalen ?

    Volgens critici en het CPB is het basisinkomen onbetaalbaar. Daarbij gaan ze erg uit van de huidige inrichting van de economie. Maar daar zitten veel politieke keuzes onder. Die kun je ook anders maken door belastinginkomsten elders te zoeken.

    De afgelopen 15 jaren zijn de belastinginkomsten steeds meer opgehoest door werkenden en steeds minder door bedrijven. Daar is een correctie mogelijk. In Europees verband kan gekozen worden voor een minimumtarief in belasting op bedrijfswinsten. Dat voorkomt dat bedrijven gaan ‘shoppen’. Meer dan 10 Europese landen doen al onderzoek naar een belasting op financiële transacties. Wat jammer nu dat Nederland daar niet aan mee doet. Fossiele energie meer belasten, accijnzen op kerosine. In onze ogen, verstandige keuzes, het liefst in Europees verband gemaakt.

    Ja, het basisinkomen is betaalbaar ! Waar een wil is, is een weg.

    En dan hebben we de toverstok nog niet eens genoemd. Voor de redding van banken en de euro zijn er in Europa honderden miljarden overheidsgeld ingezet. Deels uit het niets gecreëerd door de ECB, ruim € 1.100 miljard. Als we dat voor de banken kunnen doen, dan kan dat toch ook voor de mensen ?

  • Gaan mensen op de bank zitten ?

    Door tegenstanders genoemd: “mensen gaan thuis op de bank zitten en doen niets meer”. Bij Menu, Reacties staat een goed verhaal, aanbevolen !

  • Is er wel werk voor iedereen ?

    Er zijn nu al veel mensen werkloos. De robotisering komt eraan, dat gaat nog meer banen kosten. Ja, je zou denken dat er te weinig betaalde banen zijn. Tegelijk zorgt de vergrijzing er weer voor dat veel mensen met pensioen gaan en dat er meer zorg nodig zal zijn.

    Er is werk genoeg, alleen zijn er onvoldoende betaalde banen. Hoeveel mensen zijn er nu al actief in vrijwilligerswerk en (mantel)zorg. Zoveel zinvol werk, het wordt nu alleen niet betaald. Met het basisinkomen komt er dus ook financiële waardering voor dit werk.

    Waarom zijn er nu te weinig betaalde banen. We hebben van een betaalde baan een soort hoogspringen gemaakt. Iedereen die er, om wat voor reden dan ook, niet overheen springt, zit met een uitkering thuis.

    Minimumloon, doorbetaling bij ziekte, premies voor arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en pensioen, doorbetaalde vakantiedagen, vakantietoeslag. Voor een werkgever al snel een flink bedrag. Dus zie je een toename van flexwerkers, payroll en zzp-ers. Werkgevers willen meer flexibiliteit. Maar nog steeds blijft er werk liggen.

    Tegelijk met het basisinkomen kan de arbeidsmarkt vereenvoudigd worden. Doordat mensen al een financiële basis hebben kunnen arbeidscontracten flexibeler en eenvoudiger worden. Het onderscheid tussen een werknemer met een vast contract en de flexwerker of zzp-er zal steeds meer verdwijnen. Daardoor zullen werkgevers veel sneller betaald werk aanbieden. We zien zoveel mogelijkheden: winkeliers kunnen eerder hulp in de winkel inhuren, een bedrijf kan weer de koffiejuffrouw laten rondgaan, zoveel gezelliger dan de automaat. Voor iedere leerkracht op de basisschool een klasse assistent. Mensen kunnen hun eigen bedrijfje starten, websites bouwen, thuiszorg, massages, aandacht voor ouderen. Werk zat !

    Doordat de drempel naar betaald werk of eigen bedrijf zo laag mogelijk wordt gemaakt verwachten wij dat veel meer mensen zullen bijverdienen naast het basisinkomen. Het is sowieso winst dat je de eerste euro’s voor de volle mep mag houden. De armoedeval is verleden tijd !

  • Zorg voor chronisch zieken, gehandicapten en ouderen

    Wat doen we voor de chronisch zieken, gehandicapten en ouderen die geen mogelijkheid (meer) hebben om zelf bij te verdienen. Stel dat we uitgaan van een basisinkomen van € 1.000/maand, dan is dat onvoldoende voor hen om van te kunnen leven. Het lastigste dilemma, de moeilijkste puzzel. Maar wel één die vraagt om een goede, sociale oplossing.

    Het makkelijke antwoord dat we voor hen een extra uitkering moeten regelen is in de praktijk waarschijnlijk veel lastiger uit te voeren. Natuurlijk zijn er mensen bij wie er geen enkele twijfel bestaat over hun onmogelijkheid nog zelf geld te kunnen verdienen. In dat geval is een extra ZGO-uitkering eenvoudig toe te kennen. De reguliere zorg in de vorm van dagbesteding, jeugdzorg, thuiszorg en wonen in een instelling of tehuis blijven ook gewoon bestaan zoals die nu ook zijn.

    Maar waar ligt de grens ? Gaan we weer keuren en toetsen ? Kan de medewerker, belast met de uitvoering, binnen een uur bepalen wat iemands mogelijkheden en/of beperkingen zijn. Voor je het weet wordt er weer in beperkingen over iemand gedacht en gaat dat etiket weer een eigen leven leiden. Komen er weer extra regels over samenwonen en bijverdienen ? Hoe snel hebben we weer een uitkering met een aanzuigende werking ?

    We hebben hét eenvoudige antwoord voor dit dilemma niet. Denk ook mee en deel jouw gedachten met ons. Voor het bepalen van een goed antwoord willen we ook wat prikkelende vragen stellen die voorbij gaan aan de bestaande standaard oplossingen en reflexen.

    • Het is toch goed als iemand uitgedaagd en geprikkeld wordt om zich met eigen talenten in te zetten voor extra verdiensten ?
    • Hebben de meeste mensen niet veel meer oerkracht, levenslust en creativiteit dan we nu vaak voor mogelijk houden ? Hoe spreken we dat meer aan ?
    • Wat is leefbaar, wat is de norm ? Is dat een compleet huis voor één persoon, een klein appartement of een kamer ? Mag iemand buitenaf in een eenvoudig chalêt wonen ?
    • Samenwonen met twee of meer wordt lonend, geen verlies van uitkering, toeslagen. Tweemaal een vast basisinkomen van € 1.000 levert al een zeer leefbare basis op van € 2.000. Over groepswonen dan nog niet gesproken.
    • Er is eenzaamheid onder mensen. Is het dan heel erg als het basisinkomen mensen prikkelt of beloont in de richting van samen optrekken, samen wonen ?
    • Familie en vrienden zijn een belangrijke bron van steun. Dat gebeurt nu ook volop. Ook in financiëel opzicht wordt die steun verleend.
    • ……